gebe
  1. MaWiM

    MaWiM ♥Ben Aşık Olduğum Adamın Aşık Olduğu Kadınım♥ Yetkili Kişi

    Kayıt:
    25 Temmuz 2007
    Mesajlar:
    34.184
    Beğenilen Mesajlar:
    2.224
    Ödül Puanları:
    113

    Oğuzlar

    Konu, 'Genel Türk Tarihi' kısmında MaWiM tarafından paylaşıldı.

    Oguz adının manası üzerinde türlü açıklama tecrübeleri yapılmıştır. Gy. Nemeth'e göre ise, Oğuz kelimesi Türkçede aynı zamanda "kabile" (bir siyasî kuruluşa bağlı kabile) manasına gelen "ok" sözüne eski Türkçedeki çoğul eki z ilavesiyle
    türemiş (ok + uz) olup, "kabileler" demektir. Gy. Ne-meth'in bu izah tarzının,
    bazı itirazlara rağmen , doğru ve -mesele sadece "linguistique" açıdan değil de-
    Türk tarihinin sosyal ve siyasî gelişmesi bütünü içinde ele alındığı takdirde
    bilhassa tutarlı olduğu bellidir. Oğuz kelimesinin Çince'ye "kabileler" diye
    tercüme edilmesi de bu görüçü destekler. Anlaşılıyor ki, "Oguz" adı aslında
    "ethnique" bir isim olmayıp, doğrudan doğruya "Türk kabileleri" manasını ifade
    eden bir kelimeden ibarettir (Oğuz tabirinin r'li söylenişi olan "Ogur" şeklinin
    ayrı ad olarak Miladdan önceki Çin kaynağında geçmesi eski çağlarda Çinlilerin
    Türk topluluğunu yakından tanımadıklarından ileri gelmiş olmalıdır.



    6. asırdan itibaren Gök-Türk hakanlığında toplanmış olan Türk kabilelerinden bir
    kısnıı, 630'da başlayan fetret devresinde, diğer birçok Türk boyları gibi, kendi
    aralarında birlik kurarak, Tola-Selenga ırmakları bölgesinde Dokuz-Oğuz
    "kaganlığını" meydana getirmişlerdi. 682 yılında îlteriş tarafından mağlüp
    edilen Oğuzlar (İnekler gölü savaşı) bu durumda idi ve muharebede ölen Oğuz
    devleti başkanı Baz Kagan'ın balbalı, sonra, îlteriş Kagan'ın mezarına
    dikilmişti.




    Gök-Türk hakanlığı devrinde Oğuzların davranışlarını ve isyanlarını yukarıda
    görmüştük. Kitabelerdeki ilgili ifadeler, Oğuzlarla Gök-Türkler arasında bir
    ayırım yapılmadığını, hatta hakanlığın temelini Oğuzların teşkil ettiğini
    belirtmeye yeter. Bu sebeple Oğuzlaria Gök-Türklerin aynı olduğu zaten kabul
    edilmişti. Ancak, V. Thomsen, Tonyukuk kitabesine tahsis ettiği son makalesinde
    Oğuzlan "Türklerin yüksek hakimiyetinde bir kabile birliği" olarak göstermiş ve
    bu tarihî gerçek sonıa, hatalı olarak, "ethnique" (soy, kavim) açıdan
    değerlendirilmeğe girişilmiş , mesele yeni araştırmalarla daha da
    derinleştirilmiştir. Böylece, Oğuzlan "Türk" mü, yoksa "baçka bir ethnique
    teşekkül" mü saymak gibi çok mühim bir anlaşmazlık noktası ortaya çıkmıştır.
    Burada, önce üzerinde durulması gereken husus, Oğuzlara mukabil, 'Türk" adını
    taşıyan bir "ethnique" topluluğun var olup olmadığıdır. Buna hemen menfi cevap
    vermek mümkündür. Çünkü "güç-kuvvet" manası ile "Türk" adının, Türk soylu
    kütleler tarafından kurulan Gök-Türk devletini ifade etmek üzere kullaınlmış bir
    siyasî ad olduğu açıklanmıştı . O halde hem Oğuzlar, hem "Gök-Türkler" aynı
    kavmî zümreye mensupturlar. İkinci mesele, Gök-Türk devletinin sahibi hangi
    "Türk" kolundan idi? Bilindiği üzere bu devlet, adı "Aşına" olan eski bir Türk
    hükümdar ailesi tarafından, etrafındaki "Türk soylu" kütlelerin yardımı ile
    kurulmuştu. Bu kütleler ise, ancak, kabileler birliği (=Oğuz) haline gelmiş
    Türkler olabilirdi. W. Barthold'un "Gök-Türk hakanlarının Do-kuz-oğuzlardan
    neş'et ettiği" görüşü , kadîm Aşına ailesinin tahsisen bu Oğuz bölüğü ile
    ilgisini isbat etmeği gerektirir ise de, 6.-7. asır Türk (Gök-Türk) kütlesinin
    doğrudan doğruya Oğuzların bu grubundan teşekkül ettiği Çin kaynaklarınca
    açıklanmaktadır. T'ang devri vesikalarında (T'ang-shu ve Kiu T'ang-shu
    yıllıkları ve ayrıca 5 haltercümesi), Dokuz Kabile (Kitabelerdeki
    "Dokuz-oğuzlar) bazan "Türklerin (Gök-Türklerin) dokuz kabilesi" veya "Dokuz
    kabilenin Türkleri (Gök-Türkleri)", bazan da "Tö-leslerin dokuz kabilesi" diye
    kaydedilmiş ve haltercümelerinde bunlardan 5'inin adı da bildirilmiştir.
    Pa-ye-ku (Bayırku), P'u-ku (Buku, buğu), T'ımg-lo (Tongra), Sse-kie (Sıqar),
    Hun. Demek ki, Oğuz kabileleri, Gök-Türkleri meydana getiren topluluktan başkası
    değildi. Çin kaynaklarında Çinlilerce artık çok iyi tanınan Gök-Türk hakanlığı
    devrinde Oğuzların kendi başlarına (yani doğrudan doğruya "Oğuz" olarak)
    zikredilmeyip sadece Dokuz Kabile ("kiu sing") diye, Oğuz kelimesinin
    tercümesinin verilmesi, bizzat T'u-küe (Türk)'den ibaret topluluğun ayrı bir
    isim altında belirtilmesine ihtiyaç bulunmadığını gösterir. Kitabelerde I.
    Gök-Türk hakanhğı çağında "Oğuz" adının geçmemesi de aynı sebepten ileri gelmiş
    olmalıdır. Ancak fetret devrinde bazı kabileler kendi aralarında teşkilatlanarak
    bir "devlet" kurmuşlardı ki, II. Gök-Türk hakanlığı zamanında hükümdar ailesine
    karşı ayaklanan ve hükümetin diğer imkanları ile bastırılmasına çalışılan, bu
    "teşkilatlanmış" birlik (=Oğuz)'tir. "Türk bodun" tabiri de şüphesiz umumî
    olarak hakana bağlı kütlelerin (Oğuzlardan bir kısmı ile, içinde Uygurların da
    yer aldığı Töles boyları ve Tarduşlar) tümünü ifade etmekte idi. Kitabelerde
    hakanın "Oguz bodunu Türk bodunundan idi" demesi ile, bu Oğuzların isyan halinde
    olmaları arasında bir çelişme görmek güçtür, zira, mesele, "halkın" vaktiyle
    destekleyip yücelttiği hanedan ile mücadelesinden ibarettir (Türk tarihinde
    bunun başka misalleri de vardır: Karlukların Kara-Hanhlara karşı direnmeleri ve
    bizzat bir Oğuz olan Sultan Sencer'in asi Oğuzlarla çarpışması vb.)




    Bilhassa İslam kaynaklarında Uygurlardan da "Dokuz-oğuz" olarak bahsedilmesinden
    doğan karışıklık, Uygur uruglan ile Dokuz-oğuz kabilelerinin tesbitinden sonra
    (bk. yk. Uygur Hakanlığı) giderilmiş olmalıdır.

    Uygur hakanlığının başlangıcında henüz "tegin" olan Moyen-çor Oğuzların başına
    getirilmişti. O, Dokuz-oğuz'ları topladı, fakat Sekiz-oğuz birliğini meydana
    getiren öteki boylarla savaşmak zorunda kaldı. Kagan olduktan sonra da
    Moyen-çor, Otuz-tatarlarla ittifak etmiş olan bu Oğuzları Bur-gu'da ve Selenga
    kıyısında arka arkaya mağlüp etti. Oğuzlar Selenga'yı geçerek çekildiler.

    Bundan sonra, anayurt bölgesindeki "Oğuz" topluluğu hakkında fazla bilgi yoktur
    .Herhalde batı yönünde geniş ölçüde bir hareketi bahis konusudur. İbn ül-Esîr,
    halîfe el-Mehdî zamanında (775-785) Oğuzların Mavaünnehir havalisine
    geldiklerini bildirmekte ve et-Taberî'de zikredilen 820-821 yılında
    Usrüşana(Seyhun-Semerkand arası)'ya yapılmış bir "Dokuz-Oğuz" akınının bunlarla
    ilgili olduğu tahmin edilmektedir. Buna dayanılarak "Oğuz birliği"
    mensuplarının, hem de çok kalabalık kütleler halinde, önce Talas havalisine göç
    etmiş olmaları gerektiği ve Seyhun Oğuzlarının 11. asırda konuştuklan Türkçenin
    kelime ve söyleyiş itibariyle Doğu Türklerininkinden farklı olduğu dikkate
    alınarak, bu göçün 9. asırdan önce vukubulmuş olması lazımgeldiği ileri
    sürülmektedir. Oğuzlar Sir-Derya (Seyhun) boyunda 9. asrın 2. çeyreğinden beri
    oturmakta idiler.

    10. asrın ilk yarısında Oğuzlar Seyhun bozkırları ile o civardaki Karacuk
    (Farab) ve Sayram (îsfîcab) şehirleri havalisinde görünüyorlardı. îslam
    coğrafyacılarına (el-Belhî, İstahrî, îbn Havkal) ve Hudüd iil-Alem'e göre,
    Oğuzların sahası batıda Hazar denizine (bu denizin doğusundaki yarım ada bu
    sebeple Türkçe Mankışlak adını almıştır), güneyde Gürgenç şehri ile, bunun
    kuzeybatısındaki Cit kasabasına ve Aral gölünün güneyindeki Baratekin
    kasabasına, Maveraünnehir'de Buhara'nın kuzeyine, Karacuk dağlarmın eteğindeki
    Sabran şehrine kadar yayılmıştı ve Karacuk dağlanndan Hazar uzanan yarı çöle
    "Oğuz Bozkırı" (Mafazat'ul-Guzîya) denilmekte idi. Buralarda Yeni-kent, Karacuk,
    Cend, Suğnak, Karnak, Süt-kent Barçınlıg-kent vb. adlı Oğuz şehirleri vardı.




    Oğuzlar 10. asrın ilk yarısında, kışlık merkezi Yeni-kent olan bir devlet
    kurmuşlardı 74. Başta Yabgu bulunuyor, Kül-Erkin unvanlı bir başbuğ ona naiplik
    yapıyor, orduyu Sü-başı idare ediyordu. Yabgu Devleti'nin komşuları Peçenekler
    ve Hazarlarla münasebetinin pek dostane olmadığını gösteren deliller vardır. İbn
    Fadlan (10. asrın ilk çeyreği) ve El-Mes'üdî'ye göre, ara larında savaş eksik
    değildi. Harezm'in yerli hanedanı Afrîgî'ler, Oğuz baskısı altında idiler.
    Oğuzların doğudaki komşuları Karluklar ile de mücade halinde oldukları,
    aralarındaki savaşlardan birinde Oğuz Yabgusunun ölmesinden anlaşılıyordu. Diğer
    taraftan Kaşgarlı Mahmud, Oğuzlarla Çiğiller arasında köklü bir düşmanlıktan
    bahseder. Kuzeyde Kimekler ile ise bazan dostça, bazan hasmane münasebetler
    devam edip gidiyordu.Bu Oguzlar, umumî "Türk" adı yanında, yine siyasî bir
    isimlendirme olarak "Türkmen" adını da taşıyorlardı ki, müslüman ülkelerine
    geldiklen sonra İslam kaynaklarında bu isimle de anılmışlardı.

    Oğuz Yabgu Devleti'nin tarihi hakkında başkaca açık bilgi yoktur. Son Oğuz
    Yabgusu olarak Ali Han adında birini zikreden ve Selçukluların "can düşmanı"
    olarak, Tuğrul ve Çağrı Beyleri hayli uğraştırdığını bildiğimiz meşhur Cend
    "hakimi" Şah-melik'i de Ali Han'ın oğlu gösteren Reşîd üd-din (14. asrın ilk
    çeyreği)'in bu haberi gerçekten ziyade "destanî" vasıfta görülmektedir.

    Yabgu devleti zamanında Oğuzlar Üç-ok ve Boz-ok diye eski 2'li teşkilat halinde
    idiler. Kolları meydana getiren kabileler hakkında biri Kaşgarlı Mahmud'un DLT '
    ünde, diğeri Reşîd üd-din'in Cami'üt-levarih'inde olmak üzere iki liste
    mevcuttur. DLT'de ayrı ayrı damgaları ile birlikte 22 kabile gösterilmiş; Reçîd
    üd-din ise, hem kabile sayısını 24'e çıkarmış, hem Boz-ok Üç-ok tasnifi yapmış;
    ayrıca, damgalara ilaveten, her kabilenin "ongon"unu belirtmiştir:

    Boz-ok'lar. Kayı, Bayat, Alka-evli (Alka-bölük), Kara-evli (Kara-bölük), Yazır,
    Döğer, Dodurga, Yaparlı (DLT'de yok), Afşar, Kızık (DLT'de yok), Beğdili, Karkın
    (DLT'de yok. Bunun yerine Çaruklu).

    Üç-ok'lar: Bayındır, Peçene, Çavuldur, Çepni, Salıır, Eymür, Alayuntlu, Yüreğir,
    İğdir, Buğdüz, Yıva (Iva), Kınık.

    1000 yıllanna doğru Oğuz Yabgu Devleti yıkıldı. Bunun, Kimeklerden bir kol olup
    9. asırda bir kuvvet olarak beliren Kıpçaklar(Kumanlar)'ın baskısına ilaveten,
    Selçuklu ailesinin kendilerine bağlı kütlelerle birlikte ayrılmaları neticesi
    vukubulduğu kabul edilir. Kaşgarlı'nın haritasına (DLT, II.'e ilave) göre, 11.
    asır ortalannda Kıpçaklar "Oğuz Bozkırı"nı ve Seyhun nehrinin aşağı yatağı
    sahasını işgal etmiş bulunuyorlardı.




    Yabgu Devleti'nin çöküşü üzerine, Oğuzlardan kalabalık bir kısım Karadeniz'in
    kuzeyinden batıya göçmüş , diğer bir kısım Cend bölgesine, oradan da Horasan'a
    ve sonra Anadolu'ya yönelmiştir (Selçuklular). Yerlerinde kalan Oğuzların 11.
    asır ortalannda Karacuk dağları bölgesinde, Mankışlak'ta ve Seyhun kıyısındaki
    kasabalarda oturdukları, Moğol istilası sırasında da Cend'de ve Karakum'da
    "Türkmen"lerin bulunduğu görülmektedir.

    Bugün Orta Asya'daki "Türkmenistan" halkı bu Oğuzlann çocuklandır. Anadolu'da da
    birçok köy yukarıda zikredilen Oğuz boylannın adlarını taşır.

    Gök-Türk çağının Türk milletine yön verici, merkezî bir hüviyet taşıdığını baş
    tarafta söylemiştik. Asya Hunlarından daha geniş ölçüde ve tabir caizse daha
    şuurlu bir şekilde Asya Türklüğünü idaresi altında birleştirmiş olan bu
    hakanlık, Orta Asya'nın batı sınırlarında Türk halkının -kesafetini kaybettiği
    yerlerde- siyaseten zayıf düştüğü zamanlarda bile Türk nüfüzunun yayılmasında
    büyük rol oynamıştır. Kaynaklardan anlaçılıyor ki, 8. asır ortalarında
    Maveraünnehir, Taşkent, Fergane, Huttal, Şüman ve Toharistan'da görülen
    "krallıklar" ya Türkler tarafından kurulmuş veya Türk siyasî ve kültürel tesiri
    altında gelişmiş teşekküllerdi: Huttal kıralı "Erkin" unvanını taşıyor ve Çin'e
    Tarhan ünvanlı elçiler gönderiyordu (733, 740, 750 yıllarında). Buhara "kralı"
    tuğ-şad, 720'de kardeşi Arslan-han'ı Çin'e elçi göndermişti. Şüman "kralı"nın
    elçileri de (743) tarhun ve şad unvanlarını taşıyorlardı. Taşkent "kral"ının adı
    "Tegin" idi. Fergane'den gönderilen elçi (749) Ars-lan Tarhan adında idi.
    Toharistan "kral"ının unvanı ise "yabgu" idi ve bunun Çin'e gönderdiği (738)
    elçisi İnancu Tarhan idi. 729 yılında Kutlug, Toharis-tan yabgusu bulunuyor ve
    bu Yabgu ailesi Aşına sülalesine bağlanıyordu.Bir görüşe göre, Abbasî halîfesi
    el-Mu'tasım zamanında (833-842) ünlü Türk kumandanı Aşnas, Toharistan
    yabgu'larına mensuptu.




    Uygur, Türgiş, Karluk hakanlıkları Gök-Türk hakanlığının devamı idiler.
    Görüleceği üzere batıda Aşına oğulları tarafından idare edilen Hazar hakanlığı
    da öyle idi ve Uz, Peçenek, Kuman-Kıpçak boyları Gök-Türk hakanlığından ayrılmış
    zümrelerdi Yukarı îrtiş bölgesindeki Kimekler Aral Gölü'nün kuzeyinde bir Kıpçak
    grubu olan Kanglılar ; Kaşgar'ın kuzeydoğusu, Özkent, Talas ve Çu bölgelerinde
    Karluklardan bir kabile olması muhtemel Yağmalar Isık gölün güney-batısında,
    sonraları Ta-las civarında, Barsgan ötesinde, Kaşgar havalisinde ve
    Maveraünnehir'de oturan Çiğiller; yine Karluklara bağlı bir kabile olarak, Isık
    göl-Çu ırmağı arasında görülen Tohsılar; Toharistan, Gazne, Belh, Sicistan-Kuzey
    Hindistan'da, Ak-Hunların torunlan olduğu bildirilen Kalaçlar;
    Kaşgar-Bala-sagun-Talas-Fergane arasında: Argu, Yabaku, Çomııl, Iğrak, Çaruk,
    Ezgiş, Kençek vb. toplulukları aslında hep "Doğu Türk" kolları olup
    Gök-Türklerle bağlantılı bulunuyorlardı.




    Ayrıca Karluk, Yağma, Çiğil karması olarak ve Aşına ailesinden inen hükümdar
    sülalesi ile Kara-Hanlı hakanlıkları;

    Vaktiyle aynı toplulukta yer alan çeşitli Türk grupları yolu ile: Gazneliler
    devleti;

    Harezmşahlar ; Hindistan Türk devletleri; ve Oğuz boylan yolu ile;

    Büyük Selçuklu împaratorluğu, Selçuklu devletleri, Atabeylikler, Türkmen
    beylikleri, Kara-koyunlu ve Ak-koyunlu devletleri, Kadı Burhaneddin,
    Ramazan-oğullan, Dulkadırlılar, Berçem-oğulları ve Yamklular, îran'da Av-şar,
    Kaçar hanedanları vb. Anadolu beylikleri, Osmanlı împaratorluğu ve Türkiye
    Cumhuriyeti;

    Hep Gök-Türk hakanlığının kavmî, sosyal, idarî, askerî ve kültürel varisleri
    olmuşlardır. Bu durum çeşitli Türk kütleleri arasında, bilhassa 11. asırdan
    itibaren 200 yıl süren göçleri ile bütün Orta-doğu sahasını tutarak yukarıdaki
    siyasî teşekkülleri ve Anadolu'da ebedî bir Türk vatanı kuran Oğuz zümresinin
    Türk, îslam ve dünya tarihindeki seçkin mevkiini ortaya koyar.


     
Oğuzlar konusuna benzer diğer içeriklerimiz
  1. Oğuzlar ilçesi Bilgileri, Tanıtımı

    Oğuzlar ilçesi Bilgileri, Tanıtımı

    İlçenin Tarihi Güneyi Kızılırmak, doğusu ve batısı yüksek dağlarla çevrili Oğuzlar (Karaviran), tarihi adı ile Karabörk Divanı, Kızılırmak’a doğru uzanan bir vadi içinde, çıkışı olmayan bir cebi andırmaktadır. İlçe, İskilip İlçesine bağlı Karaviran adı ile bir köy iken 1950’lerde adı Karaören olarak değiştirildi ve 1964 yılında Belediye teşkilatı kuruldu. 1990 yılında Oğuzlar adıyla ilçe...

Sayfayı Paylaş