gaziantepte kına yakma geleneği vekına türkülerinin üzerine bir araştırma

Konu, 'Örf ve Adetlerimiz' kısmında almira tarafından paylaşıldı.

  1. almira

    almira Yeni Üye

    kına sürme oyunları kına yakma oyunu yakma oyunları sünnet kınasında söylenen türküler oyna
    Türk halk müziği repertuarı içerisinde hüzün verici sözleri ve insanı etkileyici melodisi ile kına türkülerinin çok özel ve önemli bir yeri bulunmaktadır. Ülkemizde kına yakma merasimlerinin yapılmadığı ve kına türkülerinin söylenmediği bir yer yok gibidir. Her yörenin kendine özgü bir kına yakma geleneği ve bu merasimlerde çok önemli bir yer tutan kına türküleri bulunmaktadır.

    Gaziantep’teki kına yakma geleneklerine ve türkülerine geçmeden önce kına hakkında genel bir takım bilgilerden ve uygulamalardan biraz söz etmek istiyoruz.

    Hindistan ve Arabistan kökenli bir bitki olan kınanın yaprakları kurutulup öğütülerek toz haline getirilir. Daha sonra toz halinde bulunan kına su ile karıştırılarak bulamaç haline dönüştürülür ve bu şekilde kullanılır. Bulamaç haline dönüştürülen kına boyama özelliğine sahiptir ve boyanan maddelere az yada çok kızıl bir renk vermektedir. Boyanacak yere uygulama işlemine ise, ülkemizde kına yakmak, kına koymak gibi adlar verilmektedir. Konumuz ile ilgili Gaziantep’te yaptığımız alan araştırmaları sonucu dört nedenden dolayı kına yakıldığını tespit ettik:

    1.Dini Nedenlerden Dolayı: Yaptığımız araştırmalar sonucunda kınanın İslam dininde renk verici özelliğinden dolayı ayırt edici, tedavi edici özelliğinden dolayı ise ilaç olarak kullanıldığını öğrendik. Erkeklerin süs için el ve ayaklarını kınalaması mekruh sayılırken, kadınların el ve ayaklarını kınalaması caizdir. Dini yönden kına yakmak “Sünnet-i Kavli” yani Hz.Muhammed’in sözle söylediği fakat kendisinin yapmadığı sünnet türüne girmektedir. Diğer yandan Hz.Peygamberin, bir yerinde sivilce veya cerahatlenmiş bir çıban çıksa bunun üzerine kına sürdüğü nakledilir.
    1 Kadınların erkeklerden ayrılması için ellerine kına yakması sevap sayılmaktadır. Erkeklerin ise sakallarına kına yakmaları “Sünneti Takriri” yani Hz.Muhammed’in görüp ses çıkarmadığı sünnet türüne girmektedir. El, ayak ve başa sürülen kınanın katı olan malzemesi temizlendikten sonra deri veya saçlarda bıraktığı renk suyun temasına engel olmadığından abdeste veya gusle de engel olmaz. Bu nedenlerden dolayı dini yönden renklendirici madde olarak ta tercih edilmektedir. Halk arasında kına “Cennet Sıvası” olarak kabul edildiğinden ve sevap sayıldığından kına yakılmaktadır.

    2.Geleneklerden Dolayı: Düğünlerimizde genellikle gerdek gecesinden bir önceki gece bazı bölgelerimizde sadece kıza; bazı bölgelerimizde ise Gaziantep’te olduğu gibi hem kıza hemde damada kına yakılmaktadır. Düğün merasimleri içerisinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Kınanın yakıldığı geceye, kına gecesi, el kınası, has kınası, gelini kınaya çekme, kına düğünü, kına basma ve baş bağlama gibi adlar verilmektedir.
    2 Kına gecesi ve kına yakma geleneği çok eskiden beri var olan bir gelenektir. Kınanın boya verici bir madde oluğu Mısırlılar devrinden beri bilinmektedir.3 “Kına gecesi ne zamandan beri yapılır?” şeklinde kaynak kişilerimize yönelttiğimiz sorulara cevap; “Biz kendimizi bildik bileli yapılır.” veya “Çok eskilerden beri yapılır.” şeklinde olmuştur.
    3.Sağlık Nedenlerinden Dolayı: Kınanın saça ve ayaklara da yakıldığı tespitlerimiz arasındadır. Saça yakıldığı zaman saçı güçlendirmekte ve saç diplerini canlandırmaktadır. Bazı deri hastalıklarında derinin direncini arttırıcı etkisi vardır ve bazı mantar hastalıklarının üremesini durdurduğu kanıtlanmıştır. Ayrıca ishale iyi geldiği ve bağırsak kurtlarını düşürücü özellikleri de bulunmaktadır. Bu nedenlerden dolayı halkımız kınayı sağlık problemleri için kullanmaktadır.

    4.Süslenmek Amacı İle: Kına, kadınların ve genç kızların avuçlarını ve parmaklarını renklendirerek, saçlardaki beyazları bu özelliği nedeni ile kapattığı için ülkemizde özellikle dini bayramlarda ve özel günlerde süslenmek amacı için de yakılmaktadır.

    Çeşitli bölgelerimizde ve özellikle Gaziantep’te yaptığımız alan araştırmaları sonucunda yukarıda saydığımız nedenlerden dolayı, askere giden gence, gelin olacak kıza ve kurban edilecek hayvana kına yakıldığını tespit ettik. Halkımız kınayı, tanrıya kurban edilecek hayvanın süslü olması gerektiği düşüncesi ile askere giden gence gerekirse vatana kurban olsun inancı ila kına yakmaktadır. Evlenen kız ise babasının evine bir daha aynı şartlarda geri dönemeyecektir. Kızın gittiği evde acı, eziyet çekeceğine ve rahat günlerin bitip zor günlerin başladığına inanılmaktadır. Kızın evden çıkması ölüm ile eş değer tutulmakta ve gelin olacak kıza da bu nedenlerden dolayı kına yakılmaktadır.

    Gaziantep’te kına hem kıza hem de damada yakılmaktadır. Çeşitli yazılı ve sözlü kaynaklara göre bu gelenek çok eskilere dayanmaktadır. Kına geceleri düğün eğlencelerinin doruğa ulaştığı gecelerdir. Eskiden daha çok çarşambayı perşembeye bağlayan gece yapılan kına gecesi günümüzde çoğunlukla cumartesiyi pazara bağlayan gece yapılmaktadır. Kına gecesinin olacağı gün damadın evinden akrabası olan bir iki kişi çoğunlukla annesi, ablası veya yengesi çarşıdan kınayı alarak kız evine götürür. Kız evinde kız ve arkadaşları bir araya gelerek türkü ve maniler eşliğinde, başı bütün bir genç tarafından kına yoğrulur ve iki tepsiye taksim ederek akşama hazırlanır. Kına tepsilerinin çiçek ve yeşil dallar ile süslenmesi adettendir. Bir başka görüşe göre ise, “Kınayı oğlan evi hazırlar. Geniş ve işçiliği iyi bir bakır tepsiye 8–9 topak kaz yumurtası büyüklüğünde kına yoğrulup konur. Etrafı renkli mumlarla ve çiçeklerle süslenip gününde okuyucu tarafından kız evine törensiz olarak gönderilir"
    4 şeklindedir. Akşam damat evinden kına alıcıları gelip damadın kınasını alıp gittikten sonra kızın kınası yakılmaya başlanır. Gelinin sağdıçlarından birisi kızın kınasını yakarken, diğer sağdıç daha önceden topaklar halinde hazırlanmış kınayı misafirlere dağıtır. Kına yakılırken gelinin üstüne giydiği giysilerin yeni ve ilk defa giyiliyor olmasına dikkat edilir. Gelin olacak kız sert bir yastığın üzerine oturtulur, yüzüne büyükçe bir namaz bezi örtülür ve ellerine kına yakılır. Gelin ile birlikte toplulukta bulunan bütün gençler ellerine kına yakarlar. Kına ve duvak bakireliğin simgesi sayıldığından, elinde kına olmayan kıza dul gözü ile bakılır. Bu nedenle kına mutlaka yakılmalıdır. Eğer kına yakılan toplulukta dul olan kimse var ise dulun eline kına yakması hoş karşılanmadığından kına yakılmaz.

    Oğlan evinde ise, akşam namazından sonra gençler evlenecek olan arkadaşlarının evinde toplanırlar. Yemekler yenir içkiler içilir, oyunlar oynanır ve yatsı namazından sonra bir grup genç ve damadın kollarına girmiş sağdıçları ile birlikte kız evinden oğlana yakılacak kınayı almaya giderler. Bu yolda gidiş sırasında çeşitli oyunlar oynanır, espriler yapılır. Kızın evinin kapısına gidildiğinde ise “Ey Hamamcı” adı ile bilinen türkü söylenir. Bu türkü bittikten sonra ise; “Ver Kınayı Gidelim” adlı türkü söylenir. Kına alındıktan sonra dönüş yolunda da çeşitli oyunlar oynanır, espriler yapılır ve eğlenceli şekilde oğlan evine dönülür. Kız evinden alınan kına yoğrulmuş ve süslü bir tepsi içerisindedir. Bir süre oyunlar oynandıktan sonra hareketli havaların yerini daha ağır ritimli kırık havalar ve uzun havalar almaya başlar. Çünkü kına yakma zamanı gelmiştir. Yine “Ey Hamamcı” adı ile bilinen kına türküsü damadın sol elinin serçe parmağına ergen başı tarafından kına yakılır. Kına yakılan toplulukta öksüz var ise, ilk öce o sevinsin düşüncesi ile ilk kına yakma hakkı ona verilir. Öksüz mutlu olduğu için evliliğinde mutlu geçeceğine inanılır. Toplulukta bulunanlardan evli olanlar sol ellerinin serçe parmağına, bekâr olanlar ise sağ elinin serçe parmağına kına yakarlar. Hz.Muhammed zamanında kadınların ve erkeklerin ayırt edilmesi için yakılan kına, burada evli ve bekâr olanları ayırt etmek için ve karşı cinse de işaret ve bilgi vermek amacını taşımaktadır. Damada kına yakılırken damat elini vermez. Bunun mânası bir isteği olduğudur. Genellikle babasından olan bu isteğini sağdıcı aracılığı ile bildirir. Bu istek genellikle, toprak, bağ, bahçe veya hayvan türünden olabilmektedir. Kına yakma süresince damadın konuşması, gülmesi, şaka yapması oynaması hoş karşılanmaz. Eskiden erkek kınasında oynaması için köçek tutulduğu edindiğimiz bilgiler arasındadır. Damada kına yakıldıktan sonra başta babası ve ağabeyleri olmak üzere tüm büyüklerin ellerinden öperek odasına gider.

    Gaziantep’te yaptığımız araştırmalar sırasında kınanın sevgi, sevinç ve aynı zamanda ayrılığı da sembolize ettiğini tespit ettik. Bayramlarda ve özel günlerde yakılan kınadan başka Gaziantep’li Zeliha Culha adlı kaynak kişimizin anlattığına göre dönülmeyen yola gittiği için cenazenin de üstüne kına atılmaktadır. Gelin olacak kıza neden kına yakıyorsunuz? Şeklinde kaynak kişilerimize yönelttiğimiz sorulara cevap:
    —Güzel olsun diye
    —Adet diye
    —Bakireliğin simgesi olduğu için
    —Gelin oluyor diye
    —Gelin olduğu belli olsun diye
    —Damat olduğu belli olsun diye
    —Süslensin diye
    —Sevinç diye, sevinsin diye
    —Söz getirmeden gelin olduğu için
    —Sevaptır diye
    —Ayrılık olduğu için
    Şeklinde cevaplar verilmiştir. Eskiden kız ve oğlan evinde ayrı ayrı yapılan kına merasimleri günümüzde aynı evde ve çoğunlukla kız evinde yapılmaktadır.

    Kız kınasında söylenen türkülerde amaç gelini ağlatmaktır. Gelin kına gecesinde ne kadar çok ağlarsa evlilik hayatının o kadar mutlu geçeceğine inanılmaktadır. Gelinin ağlamaması ise; “Gittiğine seviniyor” şeklinde yorumlandığından hoş karşılanmaz. Kına merasimleri bir dönemin bitip diğer bir dönemin ise başlangıcıdır.

    Gaziantep’te ki merasimlerde söylenen kına türküleri üçüncü bir şahsın ağzından, bazen anne, abla veya kardeş gibi yakın bir akrabanın ağzından, bazen de gelin olacak kızın ağzından söylenmiştir. Bu gecelerde söylenen türküler, çoğunlukla ağır karakterli kırık hava ve uzun hava şeklindedir. Bu türküler gelini ağlatma için özenle seçilmiş ve sadece kına yakılırken söylenmektedir. Gaziantep’te gelinin kınasını yakarken yaygın olarak söylenen “Ufak Örün Şu Gelinin Saçını” adı ile bilinen türkünün dört değişik melodisini yörede tespit ettik. Gaziantep’in batısında bulunan İslâhiye ilçesinden derlediğimiz kına türküsü merkezde de küçük icra farlılıklarıyla söylenirken, daha doğudaki barak bölgesinden derlediğimiz kına türküsü ritim ve melodi yönünden daha farklıdır. Merkezde aynı sözlerle söylenen kına türküsü 5/8’lik ritimde iki farklı melodisi tespit edilmiş ve notaya alınmıştır. Gaziantep’teki kına türküleri ile Kayseri’den derlediğimiz kına türküleri arasındaki benzerlik ilginçtir. Bunun sebebini araştırdığımızda aydınlatıcı bir bilgi edinemedik. Gelin ağlatmak için kına yakılırken söylenen türkülerden başka yörede “Leylim Türküleri” olarakta bilinen oyun havaları da çalınıp söylenmektedir. Bu türkülerin eşlik çalgıları, erkekler arasında eskilerden beri davul ve zurna, kadınlar arasında ise tepsi, leğen, gibi eşyalar ile birlikte darbuka ve zilli def çalgıları da kullanıldığı tespitlerimiz arasındadır. Bu çalgıları genellikle çalıp söyleme yeteneğine sahip olan kadın çalgıcılar çalmaktadır.

    Günümüzde ise bu çalgılar unutulmuş, yerine Gaziantep’te orkestra adı bilinen orglar kına gecelerinde kullanılmaya başlamıştır. Kadın çalgıcıların yerini ise, merkezde eğlence işlerini yapan profesyonel erkek müzisyenler almaya başlamıştır. Bölgeye göçlerin artması ve iletişim araçlarının da hızla gelişmesi geleneklerine son derece bağlı olan Gazianteplilerin müziklerini de etkilemiş ve başka yörelere ait türküler de Gaziantep’teki halk eğlencelerinde çalınıp söylenmeye başlanmıştır.



    alıntıdır


     
gaziantepte kına yakma geleneği vekına türkülerinin üzerine bir araştırma konusuna benzer içeriklerimiz
  1. Halk TÜrkÜlerİnİn GerÇek Sahİplerİ...

    Altan DEMİREL* Bir müzik eserinin “Halk Müziği” olarak değerlendirilebilmesi için: a) Sözlerinin; mani, koşma, varsağı, semai gibi Türk Halk Edebiyatının nazım biçimlerinden birine uygun olması ; halkın duygu ve düşüncelerini, sosyal yaşamlarını, doğa ve insan ilişkilerini konu alması, b) Ezgisinin ise anonim özellik taşıması; ait olduğu yörenin usul, ağız ve tavır özelliklerini...
  2. Gazİantep’te Kina Yakma GeleneĞİ Ve Kina TÜrkÜlerİ Üzerİne Bİr AraŞtirma

    gaziantep oyun havaları antepbarakhavaları gaziantep barak türküleri kına türküleri kına yakılırken söylenen türküler Savaş EKİCİ Türk halk müziği repertuarı içerisinde hüzün verici sözleri ve insanı etkileyici melodisi ile kına türkülerinin çok özel ve önemli bir yeri bulunmaktadır. Ülkemizde kına yakma merasimlerinin yapılmadığı ve kına türkülerinin söylenmediği bir yer yok gibidir. Her...
  3. EĞİn TÜrkÜlerİnİn Tasnİfİ

    munzurun dağına bostan ekilmez 1- Şekil bakımından; a) Türkü b) Mani. a) Türkü (kıta, nakarat, vezin, kafiye) b) Mani (cinaslı mani, cinassız düz maniler) Eğin Türkülerinde Kıta Şekilleri Eğin türkülerinde çoğunlukta olan şekil dört mısradan mürekkep kıtalardır. Milli nazım şekillerimizin özünü teşkil eden bu dörtlükleri en eski bir şekil olarak kabul etmek lazımdır. Munzurun dağına...
  4. Yakma Artık Canımı

    Nasıl seviyorum senine kadar seviyorum.Farkında mısın?Bütün dualarıma ; ALLAH'tan sonra senin adınla başlıyorum.Her damla gözyaşım yalnızca senin için.Öyle umutlarım hayallerim var ki sana dair... Her zaman canımı yakan,beni korkutan... Acaba gerçekten bu kadar imkansız mısın benim için?Yoksa alnımdaki yazı mısın?Beni seni sevdiğim kadar sevsen diye düşündüm her an kalbimdeki acıyı...
  5. Yağ yakma diyeti

    yağ yakma diyetleri yağ yakma diyeti yag diyeti Çok kilolu kalp hastalarının ameliyattan evvel çabuk kilo vermeleri için Kurallara uyulduðunda mükemmel ve sağlıklı hızlıbir diyet Bu diyet hızlı bir yağ yakma diyetidir Aldıðğnızdan fazla kalori bu diyetle yakılır Vücuda zararlı maddelerden arındırıp daha sağlıklı hissetmenizi sağlarVücuttaki yağları yakma amaçlı olduðundan...
  6. Kına Geceleri İçin Süslü Püslü Kına Torbaları

    kına torbaları kına gecesi türküleri torbası modelleri kina torbalari poşetleri
  7. Yakma İlahisi

    seherde açılan güller hürmetine rukuda bükülen beller hürmetine zikrinle dönen diller hürmetine cehennem narına yakma yarabbi yakma yarabbi yakma yarabbi muhammed aşkına yakma yarabbi yakam yarabbi yakma yarabbi cehennem narına yakma yarabbi secdeye kapanan başlar hürmetine aşkınla sızlayan kalpler hürmetine gecelerde dökülen yaşlar hürmetine gazabınla bize bakma yarabbi
  8. Gülmek üzerine bir araştırma

    Merhaba meleklerim.Neler olmuş neler olmuş haberiniz var mı bakalım.Bir grup bilim adamı oturmuş düşünmüş başımıza bi iş alalım demiş ve başlamış araştırmaya.Neymi mi?Hangi milletin neye ,ne kadar güldüğünü.İlginç sonuçlar çıkmış.Hadi bakalım hem öğrenin hem gülün :) Dünyanın en komik fıkrası seçildi “Dedem gibi uykumda ölmek isterim. Yolcuları gibi dehşet içinde bağırarak değil.” 3 Ekim —...
  9. Kına gecesinde dağıtmalık kına paketleri

    kına paketleri kina paketleri kına gecesinde ne dağıtılır kınada ne dağıtılır kina Kına gecesinin vazgeçilmezi tabiki kınalar .. gelinimize kına yakılıcak; ve kına paketleri süslenip püslenip gelen misafirlere dağıtılacak melişler.. bende sizlere ordan burdan derlediğim kına paketlerini sunmak istiyorum..
  10. Kina yakmak, kına yakmanın hükmü

    Kina yakmak, kına yakmanın hükmü nedir. Arkadaşlar kına yakmanın sevabı ya da günahı var mı sizce?

Sayfayı Paylaş